Hoe voorkom je dat kinderen niks meer leren door AI? Docent Chiel (33) uit Emmen: 'Kan helpen om kritisch te denken'
In dit artikel:
Op het Esdal College in Emmen worstelen leraren met de snelle opkomst van generatieve taal-AI zoals ChatGPT en Copilot: het verandert lespraktijk, toetsing en de vaardigheden die leerlingen verwerven. Natuurkundedocent Chiel van der Klink (33) leidt binnen de Aurelia-schoolgroep een AI-werkgroep en gebruikt in zijn lokaal een omgekeerde klok als metafoor: leerlingen moeten eerst echt nadenken voordat een kant-en-klare oplossing hen wordt aangereikt. Vorig jaar peilde zijn werkgroep via een enquête hoe collegae omgaan met AI; de uitkomst: de aanpak varieert sterk, maar iedereen vindt dat scholen niet kunnen doen alsof AI niet bestaat.
Docenten splitsen zich in twee kampen. Sommigen vrezen dat leerlingen belangrijke schrijf- en denkvaardigheden mislopen omdat opdrachten gemakkelijk door AI worden ingevuld; anderen zien kansen om kritisch denken en digitale geletterdheid te oefenen, mits AI doelgericht wordt ingezet. Nederlandsdocente en trajectleider digitale geletterdheid Betsie Verberk (56) laat leerlingen bewust met AI werken bij opdrachten zoals infographics of Sinterklaasgedichten, juist om ze te leren beoordelen en bijschaven wat de tool teruggeeft. Tegelijkertijd heeft ze huiswerkopdrachten, zoals sprookjesschrijven, naar de les verplaatst en begeleidt ze het schrijven in een beveiligde omgeving omdat veel thuis ingeleverde teksten niet origineel bleken.
Praktische aanpassingen in toetsing zijn zichtbaar: boekverslagen worden minder vaak met een cijfer beoordeeld en mondelinge toetsen nemen toe. Van der Klink pleit ervoor meer het proces te beoordelen dan alleen het eindproduct: leerdoelen moeten duidelijker zijn en docenten kunnen versiegeschiedenis (bijvoorbeeld in Google Docs) gebruiken om het maakproces te volgen. Biologiedocent Ben Lachmann (54) is terughoudender; hij waarschuwt voor misbruik, problemen met ouders bij beoordeling en vraagt zich af of fraudegevoelige opdrachten zoals het profielwerkstuk op termijn nog houdbaar zijn.
In de klas voert Van der Klink gesprekken over ethiek en betrouwbaarheid van AI — hij waarschuwt dat taalmodellen een "black box" zijn en voorspelbare patronen kunnen produceren. Leerlingen herkennen risico’s: sommigen vinden dat het slimmer is werk zelf te doen, anderen zien AI als handig hulpmiddel voor oefenvragen. De werkgroep op school bespreekt ook thema’s als privacy en ongelijkheid: wat als betere, betaalde AI-versies beschikbaar komen en niet voor alle leerlingen toegankelijk zijn?
Kortom: scholen zoeken een evenwicht tussen het benutten van AI als educatief hulpmiddel en het beschermen van leerprocessen. Aanpassingen variëren van verplichte lesgebonden opdrachten en beveiligde schrijfomgevingen tot herziening van beoordelingscriteria — met als gemeenschappelijke uitgangspunt dat onderwijs moet voorbereiden op een toekomst waarin AI een vanzelfsprekend onderdeel is.