Militairen uit Assen lopen dertig jaar na 'Srebrenica' weer door Bosnië. 'Je kunt je niet voorstellen dat hier hard is geknokt'

In dit artikel:

Voor het eerst sinds de val van Srebrenica in 1995 patrouilleren weer militairen van de luchtmobiele brigade uit Assen door Bosnië-Herzegovina. De Charliecompagnie van het 13e bataljon, met veel soldaten uit Hoogkerk, Hoogeveen, Nijbeets en Schiermonnikoog, is deel van de EU-missie Eufor/Althea en heeft als hoofdtaak paraat staan bij ongeregeldheden en het houden van sociale patrouilles om spanningen tussen Bosniakken, Kroaten en Serviërs aan te voelen.

Vanuit het hoofdkwartier Kamp Butmir in Sarajevo – waar ongeveer 1.600 militairen uit 24 landen gestationeerd zijn en Italië het commando voert – trekken de rode baretten het land in, onder meer tijdelijk gestationeerd in Bihac en op lange patrouilles naar plaatsen als Glamoc, zo’n 250 kilometer van Sarajevo. De aanpak is bewust laagdrempelig: patrouilles lopen vaak zonder helm en met alleen een pistool om gesprekken met bewoners makkelijker te maken. Doel is een soort “thermometer” van de samenleving: signalen oppikken die wijzen op oplopende spanningen of mogelijke onlusten.

De ervaring onderweg is dubbelzinnig. Landschappen en dorpjes tonen zowel ruige natuur als duidelijke tekenen van achteruitgang. In Glamoc valt op dat veel huizen en gebouwen, waaronder het ziekenhuis, nog altijd zwaar beschadigd zijn door oorlogsschade van drie decennia geleden. Lokale zorgmedewerkers spreken van miljoenen die bedoeld waren voor herstel maar verdwenen zouden zijn door corruptie; wantrouwen jegens politici en instituties is breed aanwezig. Corruptie en gebrekkig bestuur vormen volgens bewoners en de militairen één van de belangrijkste oorzaken van stagnatie en frustratie in het land.

De patrouilles leveren wisselende contacten op: sommige ouderen delen oorlogsverhalen en tonen waardering voor de Nederlandse aanwezigheid; jongeren praten soms open over toekomstplannen en migratie naar Kroatische steden voor studie en werk. Tegelijkertijd zijn er incidenten van openlijke vijandigheid en muurspreuken die de blijvende etnische scheidslijnen illustreren. In meerdere plaatsen bestaan protesten tegen militaire oefenterreinen en circuleren ongeruste verhalen, zoals beweringen dat vernietiging van verouderde wapens op bepaalde gronden tot gezondheidsklachten heeft geleid — zulke meldingen worden door de militairen genoteerd voor verdere verificatie.

Srebrenica blijft een uiterst gevoelig onderwerp: activiteiten rond die plek worden vermeden of aangepast rondom de herdenkingsdag van 11 juli; een geplande paraoefening op 30 juni werd gecanceld omdat die te dicht bij de datum viel. De herinnering aan de genocide en de rol van Dutchbat vormen nog steeds een zware emotionele laast voor overlevenden en ook voor veteranen van de luchtmobiele brigade.

Politiek structurele problemen blijven zichtbaar: het resultaat van de Dayton-akkoorden is een complexe staatsinrichting met aparte entiteiten — de Federatie en de Republika Srpska — en een collectief presidentschap, wat samenwerking en hervorming bemoeilijkt. De positie van de Hoge Vertegenwoordiger is recent ook onder druk komen te staan; de Duitser Christian Schmidt kondigde zijn vertrek aan, deels door internationale politieke druk en tegenwerking van met name Bosnisch-Servische acteurs die meer autonomie nastreven. Die geopolitieke spelletjes, inclusief zichtbare aandacht van figuren uit de Verenigde Staten, maken het klimaat er niet overzichtelijker op.

Nederland levert ruim 160 militairen, voor het grootste deel afkomstig uit de Asser eenheid, die telkens een halve jaar blijven en soms verlof krijgen. Hun observaties — van corrupte praktijken en verwaarloosde infrastructuur tot de veerkracht en het wantrouwen van de bevolking — vormen belangrijke input voor de internationale missie. De aanwezigheid van Eufor-troepen lijkt vooralsnog veelal preventief en stabiliserend: ze bieden een aanspreekpunt, geven zicht op lokale sentimenten en houden een vorm van veiligheidstaak totdat politieke en maatschappelijke hervormingen in Bosnië structureel effect gaan sorteren.