Voor Jack Nieborg zijn de toeschouwers bij Shakespeare in Diever net zo belangrijk als de acteurs

In dit artikel:

Het Shakespearetheater in Diever trekt elke zomer tienduizenden bezoekers. Artistiek leider Jack Nieborg plaatst het publiek niet langs de zijkant maar midden in zijn voorstellingen: toeschouwers worden soms figuranten, partners in scènes of zelfs bruid en bruidegom op het podium. De nieuwe productie As You Like It begint met een try-out op 13 juni en bevat onder meer twee huwelijken die als onderdeel van de voorstelling op het toneel plaatsvinden; geïnteresseerden konden zich vooraf opgeven.

Nieborg experimenteert al jaren met allerlei vormen van betrokkenheid: toeschouwers deden mee in groepsdansen, werden gevraagd acteurs te helpen bij omkleedscènes, vormden een koor in de zaal of werden op looppaden door spelers aangesproken. In eerdere producties kwamen acteurs vanuit het publiek op en werden delen van het decor of omringende planken gebruikt om het spel tussen publiek en spelers te verplaatsen. Een opvallend project uit 2017 was De getemde feeks, waarbij elke avond per loting werd bepaald wie welke hoofdrol zou spelen — een poging genderneutrale casting zichtbaar te maken.

De drijfveer achter deze werkwijze is Nieborgs overtuiging dat theater niet alleen passief bekeken moet worden. Hij wil dat publiek een levend, bepalend onderdeel wordt van de voorstelling en dat de grens tussen toneel en werkelijkheid vervaagt. Dat levert momenten op die als authentiek en ontroerend worden ervaren: wanneer een acteur even zijn tekst kwijt is en een toeschouwer bijspringt, ontstaat er direct contact en gedeelde werkelijkheid tussen tribune en spelers. Tegelijkertijd waakt Nieborg ervoor de realiteit te overschrijven; echte gebeurtenissen in de zaal doorbreken het spel definitief.

De publieksvriendelijke aanpak van Diever gaat verder dan theatrale vondsten. In tegenstelling tot wat Nieborg noemt als publieksonvriendelijke praktijken in grotere huizen, biedt het openluchttheater gratis parkeren, relatief betaalbare kaartjes, een zaal die een uur voor aanvang opengaat en gastvrije ontvangst met een gratis magazine. Die veranderingen ontstonden geleidelijk: ooit werden wachtruimtes gevuld met live muzikanten, daarna werd geëxperimenteerd met interactieve vormen en publieksparticipatie.

Belangrijke innovatie was de verplaatsing van het podium naar het midden van de zaal in 2014. Door publiek aan twee kanten te zetten ontstaat een andere dynamiek: toeschouwers zien niet alleen de acteurs maar ook elkaars reacties, en momenten waarin actoren met hun rug naar delen van het publiek staan roepen juist nieuwsgierigheid en actieve betrokkenheid op — een effect dat Nieborg deels ontleent aan de opstellingen van de Royal Shakespeare Company.

Praktisch: na de try-out op 13 juni volgen meerdere speeldata in juni, juli en augustus; de première is op 7 augustus. Kaarten voor try-outs kosten circa €18, reguliere voorstellingen €23; speciale voorstellingen met inleiding zijn duurder. Voorafgaand aan enkele zaterdagvoorstellingen serveert Scouting Diever een stamppotmaaltijd op het terrein naast het theater. Nieborg heeft in 26 jaar als regisseur in Diever vrijheid gekregen om zijn ideeën uit te rollen, wat van het theater een plek maakt waar publieksparticipatie structureel onderdeel is van de artistieke identiteit.